Mâm cúng giao thừa là nghi thức tâm linh quan trọng trong đêm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới của người Việt. Việc chuẩn bị mâm cúng đúng phong tục, đầy đủ lễ vật và phù hợp với từng vùng miền không chỉ thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn mang ý nghĩa cầu mong một năm mới bình an, may mắn và thuận lợi. Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy tham khảo bài viết dưới đây để biết chi tiết nhé!
1. Tổng quan về mâm cúng Giao Thừa (Lễ Trừ Tịch)
Nghi lễ cúng đêm giao thừa là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt trong dịp Tết Nguyên Đán. Đây là mâm lễ được chuẩn bị trong thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, nhằm bày tỏ lòng thành kính với thần linh, tổ tiên và cầu mong một năm mới bình an, hanh thông.
Nghi thức này còn được gọi là lễ Trừ tịch, mang ý nghĩa xua đuổi tà khí, loại bỏ những điều rủi ro, không may của năm cũ. Vì vậy, lễ cúng thường được tiến hành vào khoảng từ 23 giờ đến 1 giờ sáng, đúng thời khắc giao hòa giữa năm cũ và năm mới.
Trong văn hóa Việt, mâm cúng Giao Thừa mang ý nghĩa:
- Tống cựu nghinh tân: Tiễn đưa những vị thần cũ đã hoàn thành nhiệm vụ và đón những vị thần mới đến cai quản gia đình trong năm tiếp theo.
- Tri ân và cầu nguyện: Thể hiện lòng hiếu thảo với tổ tiên, cầu mong sức khỏe, may mắn và bình an cho cả gia đình trong năm mới.
- Xua đuổi điều xui xẻo: Giúp tẩy sạch những tạp niệm, điều không may mắn của năm cũ để bắt đầu một khởi đầu mới tốt đẹp.
Tuy nhiên, bạn cần phân biệt 2 loại mâm cúng sau:
- Mâm cúng Giao Thừa: cúng đúng thời khắc Giao Thừa, gồm 2 mâm (ngoài trời và trong nhà). Ý nghĩa là tiễn quan hành khiển cũ, đón quan mới; cầu may mắn cho năm vừa sang
- Mâm cúng Tất niên: cúng trước đó, mang tính tổng kết năm cũ, mời tổ tiên về ăn Tết, họp mặt gia đình. Chỉ cúng trong nhà (trên bàn thờ gia tiên).
Hai nghi lễ không giống nhau, cúng Tất niên là để “tạm biệt”, cúng Giao thừa là để “đón chào”. Không nên gộp làm một vì mục đích và thời điểm hoàn toàn khác nhau.
2. Mâm cúng Giao Thừa gồm mấy mâm?
Theo phong tục truyền thống của người Việt, lễ cúng Giao Thừa đầy đủ thường gồm hai mâm: mâm cúng ngoài trời và mâm cúng trong nhà, thực hiện theo trình tự nhất định.
Tuy nhiên, tùy điều kiện không gian và hoàn cảnh sinh hoạt hiện đại, gia đình có thể linh hoạt giản lược mà vẫn giữ trọn ý nghĩa nghi lễ.
2.1 Mâm cúng giao thừa trong nhà
Gia chủ cần chuẩn bị thêm mâm cúng giao thừa trong nhà với các lễ vật như ngũ quả, hương, nến, hoa, vàng mã, trầu cau, rượu, trà, bánh chưng (hoặc bánh tét), bánh kẹo; mâm cỗ có thể là lễ mặn hoặc lễ chay tùy theo phong tục và tín ngưỡng của mỗi gia đình.
Thực chất, mâm cúng giao thừa trong nhà là nghi lễ dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng hiếu kính và mời ông bà, tổ tiên về sum họp, đón năm mới cùng con cháu theo tín ngưỡng dân gian của người Việt và người Hoa. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu bày tỏ lòng tri ân đối với tổ tiên đã phù hộ, che chở, giúp gia đình vượt qua khó khăn và gặp nhiều thuận lợi trong cuộc sống.
Thông thường, lễ cúng trong nhà được tiến hành sau lễ cúng ngoài trời, theo tập tục “nghênh tân, tiễn cửu”, với ý nghĩa nghênh đón các vị thần cai quản năm mới và tiễn biệt các vị thần của năm cũ.
2.2 Mâm cúng giao thừa ngoài trời
Tùy theo từng vùng miền, mâm cúng giao thừa ngày 29 Tết Bính Ngọ 2026 có sự khác nhau, song đều có những lễ vật cơ bản như mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, muối, gạo, cùng quần áo, mũ nón dâng cúng thần linh. Mâm lễ mặn thường gồm thịt heo luộc hoặc gà trống luộc, bánh chưng, xôi, hoa tươi… Đối với các Phật tử, có thể chuẩn bị mâm lễ chay với hoa quả thanh tịnh.
Mâm cúng giao thừa được đặt trước cửa nhà, không cúng trong nhà hoặc trên ban công. Đến đúng thời khắc, gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp đèn nến, dâng rượu và trà, rồi thành tâm khấn vái, cung thỉnh chư thần, chư thiên chứng giám. Qua đó, gia đình gửi gắm ước nguyện cho năm mới an lành, đồng thời kính mời tổ tiên đã khuất về sum họp, hưởng hương hỏa cùng con cháu trong thời khắc đầu xuân.
3. Mâm cúng Giao Thừa 3 miền có gì khác nhau?
Mâm cúng giao thừa ở ba miền đều có những lễ vật chung như mâm ngũ quả, trà, rượu, trầu cau và gà trống luộc. Tuy nhiên, sự khác biệt rõ rệt nằm ở các món ăn đặc trưng vùng miền và quan niệm về mâm ngũ quả.
3.1 Mâm cúng giao thừa miền Nam
Do đặc điểm khí hậu nắng nóng quanh năm, mâm cúng giao thừa của người miền Nam thường ưu tiên các món nguội, dễ bảo quản và thanh vị. Những món phổ biến gồm canh khổ qua nhồi thịt, canh măng, thịt kho hột vịt, chả giò, củ kiệu, bánh tét…
3.2 Mâm cúng giao thừa miền Trung
Mâm cúng giao thừa miền Trung mang đậm bản sắc vùng miền với sự phong phú và cầu kỳ trong cách bày biện. Các món truyền thống thường có dưa món, giò lụa, thịt bông, gà bóp rau răm, thịt heo luộc, dưa giá, măng khô ninh, miến, cá chiên, ram…
3.3 Mâm cúng giao thừa miền Bắc
Mâm cúng giao thừa miền Bắc chủ yếu gồm các món ăn truyền thống, thường được sắp xếp theo lối “bốn bát, bốn đĩa”. Với những gia đình có điều kiện hoặc cỗ lớn, mâm lễ có thể gồm sáu bát sáu đĩa hoặc tám bát chín đĩa. Các món tiêu biểu bao gồm móng giò hầm măng, bóng nấu thập cẩm, canh mọc, miến nấu lòng gà, bánh chưng…
| Tiêu chí | Miền Bắc (Tinh tế, Quy chuẩn) | Miền Trung (Thực tế, Bảo lưu) | Miền Nam (Phóng khoáng, Cầu may) |
| Triết lý | Tuân thủ “Tứ trụ” (4 bát 4 đĩa) hoặc “Bát trụ” (8 bát 8 đĩa). Chú trọng sự cân đối, hài hòa nóng-lạnh. | “Có gì cúng nấy”, trọng lòng thành. Ảnh hưởng ẩm thực Cung đình Huế (cầu kỳ) và dân dã (tiết kiệm). | “Cầu sung vừa đủ xài”. Ưu tiên món nguội do thời tiết nóng. Chú trọng ý nghĩa tên gọi món ăn. |
| Món Bát (Canh) | – Móng giò hầm măng lưỡi lợn.
– Bóng bì nấu thập cẩm. – Miến nấu lòng gà. – Mọc (giò sống). |
– Canh măng khô ninh.
– Canh miến. – Canh khổ qua (ít phổ biến hơn Nam). |
– Canh Khổ qua nhồi thịt: Ý nghĩa “Khổ ải qua đi”.
– Canh măng tươi. |
| Món Đĩa (Mặn/Khô) | – Gà luộc: Gà trống thiến/tơ.
– Bánh chưng. – Giò lụa / Giò xào. – Nem rán. – Nộm / Hành muối: Cân bằng vị giác. |
– Thịt heo luộc.
– Gà bóp rau răm (thay vì luộc nguyên con). – Bánh chưng & Bánh tét. – Chả bò / Nem lụi. – Dưa món: Củ kiệu, đu đủ ngâm. |
– Thịt kho hột vịt (Thịt kho tàu): Vuông tròn, màu mỡ.
– Bánh Tét. – Chả giò (Nem rán). – Củ kiệu tôm khô. – Gỏi tôm thịt. |
| Đặc điểm riêng | Mâm cỗ thường được chuẩn bị rất sớm, bày biện cầu kỳ theo tầng lớp. Chú trọng màu sắc ngũ hành. | Các món ăn thường đậm đà gia vị (cay, mặn). Có sự xuất hiện của các món cuốn (Ram, Cuốn diếp). | Các món ăn mang tính “nguội” để bảo quản lâu trong thời tiết nóng. Kiêng kỵ món ăn mang tên xấu. |
4. Mâm ngũ quả đêm giao thừa
Mâm ngũ quả chính là một trong những phần quan trọng nhất, đặt ở vị trí trung tâm bàn thờ khi cúng giao thừa. Tuy nhiên, mâm cúng ngũ quả ở miền Nam và Bắc có sự khác nhau:
4.1 Miền Bắc và học thuyết Ngũ Hành
Người miền Bắc khi bày mâm ngũ quả thường dựa trên màu sắc đặc trưng của 5 yếu tố cấu thành vũ trụ là Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Họ cho rằng sự phối hợp này sẽ tạo ra sự hài hòa và cân bằng sinh thái tâm linh.
- Hành Mộc (màu xanh): Đây luôn là nải chuối xanh, hình dáng nải chuối xong lên như bàn tay ngửa lên, bao trọn các loại quả khác, tượng trưng cho sự che chở, bao bọc và nâng đỡ của ông bà tổ tiên với con cháu cũng như gia đình sum vầy.
- Hành Thổ (màu vàng): Một quả bưởi hoặc phật thủ chín vàng đặt giữa nải chuối. Phật thủ hay còn gọi là tay Phật mang ý nghĩa tâm linh cao quý, bưởi tròn trịa tượng trưng cho sự viên mãn.
- Hành Hỏa (màu đỏ): Những loại quả như táo,thanh long đỏ, hồng, ớt, lựu,…thể hiện sự nhiệt huyết, ấm áp và may mắn.
- Hành Kim (màu trắng/vàng sáng): Các loại quả đặc trưng cho hành Kim là lê, quất, đào,…
- Hành Thủy (màu đen/sẫm): Nho đen, măng cụt, dâu tằm, hồng xiêm,…
Người miền Bắc không quá câu nệ về tên gọi hay số lượng quả (có thể nhiều hơn 5 loại, gọi là bát quả, cửu quả…), miễn là mâm quả đầy đặn, màu sắc rực rỡ.
4.2 Miền Nam và Tư duy Ngôn ngữ (Chơi chữ)
Người miền Nam, với phong cách thực tế và phóng khoáng, thường chọn quả dựa trên ý nghĩa của tên gọi khi đọc chệch âm (phương ngữ Nam Bộ). Họ kiêng kỵ những loại quả có tên gọi gợi đến sự xui xẻo.
Công thức “Cầu – Sung – Vừa – Đủ – Xài”:
- Mãng cầu (Na xiêm): Cầu mong.
- Sung: Sung túc, sung mãn.
- Dừa: Đọc lái thành “Vừa”.
- Đu đủ: Đầy đủ.
- Xoài: Đọc lái thành “Xài”.
Ngoài ra, còn thêm cặp dưa hấu ruột đỏ vỏ xanh để cầu may mắn (đỏ lòng) và chân thành (xanh vỏ). Quả Thơm (Dứa) với nhiều mắt tượng trưng cho con cháu đầy đàn.
Danh sách Kiêng kỵ của miền Nam:
- Chuối: Đọc lái thành “Chúi” (chúi nhủi, làm ăn thất bát, không ngóc đầu lên được). Đây là sự khác biệt lớn nhất so với miền Bắc.
- Cam: “Quýt làm cam chịu”, sợ bị oan ức, gánh vác xui xẻo.
- Lê: Lê lết, chậm chạp.
- Táo (Bom): Đổ bể.
- Sầu riêng: U sầu, phiền muộn.
4.3. Miền Trung: Sự Giao thoa
Mâm ngũ quả miền Trung là sự pha trộn. Họ không kiêng chuối như miền Nam (vẫn dùng chuối ngự), cũng không quá khắt khe về ngũ hành như miền Bắc. Tiêu chí quan trọng nhất là hoa quả tươi ngon, “có gì cúng nấy”, thường gồm: Thanh long, Dứa, Dưa hấu, Chuối, Mãng cầu….
5. Vàng mã cúng giao thừa gồm những gì?
Vàng mã cúng giao thừa năm Ất Tỵ 2025 được chuẩn bị riêng cho hai nghi lễ: cúng ngoài trời (lễ Quan Hành Khiển) và cúng trong nhà (lễ Thổ Công, Gia tiên), với các lễ vật phù hợp theo phong tục truyền thống.
Vàng mã cúng ngoài trời (lễ Quan Hành Khiển)
Nghi lễ này mang ý nghĩa tiễn vị Quan Hành Khiển của năm cũ và nghênh đón vị Quan Hành Khiển của năm mới (năm 2025 là Ngài Ngô Vương Hành Khiển). Lễ vật thường gồm:
- Bộ quần áo, mũ cánh chuồn và hia (ủng) bằng giấy.
- Ngựa giấy đi kèm bộ mũ áo, màu sắc tùy theo phong tục từng địa phương.
- Tiền vàng mã, gồm tiền địa phủ và giấy vàng.
- Nhang thơm từ 3 đến 5 nén.
- Hai cây nến hoặc đèn cầy đặt hai bên mâm lễ.
Vàng mã cúng trong nhà (lễ Thổ Công và Gia tiên)
Nghi lễ này nhằm kính mời tổ tiên về ăn Tết và xin phép Thổ Công, vị thần cai quản đất đai, nhà cửa. Lễ vật bao gồm:
- Bộ mũ nón, quần áo, hài giấy dâng Thần linh.
- Tiền vàng mã như giấy tiền, vàng thỏi để hóa cho tổ tiên và các vị thần.
- Hương thơm và cặp nến (đèn cầy) thắp trên bàn thờ.
Lưu ý khi hóa vàng:
Sau khi hoàn tất nghi lễ cúng giao thừa, thường vào khoảng từ 23 giờ đến 1 giờ sáng mùng 1 Tết, gia chủ tiến hành hóa vàng để tiễn các vị thần và tổ tiên. Riêng lễ hóa vàng tiễn ông bà vào mùng 3 Tết sẽ cần chuẩn bị một bộ vàng mã riêng theo tập tục truyền thống.
6. Những điều cần tránh khi chuẩn bị mâm cúng
Những điều bạn cần tránh khi chuẩn bị mâm cúng giao thừa:
- Về lễ vật, cần tránh sử dụng đồ giả, thực phẩm không tươi mới hoặc kém chất lượng. Theo quan niệm dân gian, không nên dâng cúng các món như thịt vịt, thịt chó, mắm tôm, trứng vịt lộn trong lễ giao thừa.
- Về bày biện, mâm cúng cần được sắp xếp ngay ngắn, gọn gàng, tránh bày biện lộn xộn, làm đổ dầu, rượu hoặc làm vỡ đồ lễ trong quá trình cúng.
Để lễ cúng giao thừa Tết Bình Ngọ 2026 diễn ra trang nghiêm, suôn sẻ, gia chủ nên lưu ý một số điểm quan trọng sau:
- Thực hiện lễ cúng giao thừa ngoài trời trước, sau đó mới tiến hành cúng trong nhà.
- Thời điểm cúng đẹp nhất là đúng 0 giờ, ngày mùng 1 tháng Giêng âm lịch.
- Mâm cúng cần được chuẩn bị đầy đủ và bày ra trước thời khắc giao thừa.
- Mâm lễ cúng ngoài trời nên đặt theo hướng Bắc (cúng Thượng Đế) hoặc hướng Đông (cúng Thiên Tử), tùy điều kiện và phong tục mỗi gia đình.
- Chuẩn bị bài văn khấn giao thừa trong nhà và ngoài trời chu đáo, rõ ràng.
- Người thực hiện nghi lễ cần ăn mặc chỉnh tề, gọn gàng.
- Khi đọc văn khấn, giọng đọc nên to, rõ, mạch lạc.
- Trong lúc cúng cần giữ sự tập trung, trang nghiêm, tránh nói chuyện riêng hoặc làm việc khác.
Câu hỏi thường gặp
Gia chủ hoàn toàn có thể thay thế bằng thịt heo, chân giò, các món khác như hải sản, hoặc chuẩn bị mâm cỗ chay tùy theo điều kiện và tín ngưỡng của gia đình, miễn sao vẫn giữ được ý nghĩa trang nghiêm, tôn kính và cầu mong một năm mới bình an, tốt lành.
Dù giản dị, lễ cúng chay vẫn trọn vẹn giá trị tâm linh, được xem là cách đón nhận phúc khí nhẹ nhàng, an lành và cũng được nhiều chuyên gia phong thủy khuyến khích.
100+ câu chúc Tết người yêu 2026 Bính Ngọ hay, ý nghĩa, dễ nhớ
99+ câu chúc tết bố mẹ người yêu năm Bính Ngọ 2026 hay và ý nghĩa
Còn bao nhiêu ngày nữa đến Tết 2026? Đếm ngược ngày đến tết Nguyên đán Bính Ngọ
Hướng dẫn nghi thức cúng giao thừa chuẩn nhất năm 2026
Văn khấn cúng Giao Thừa trong nhà Tết Bính Ngọ 2026
Văn khấn Giao thừa ngoài trời năm Bính Ngọ 2026 chuẩn nhất
Thẩm mỹ Quốc tế Linh Anh hiện đang sở hữu 10 chi nhánh trải dài khắp cả nước và là đơn vị hoạt động nổi bật trong lĩnh vực thẩm mỹ tại Việt Nam với đa dạng các dịch vụ như Phun xăm thẩm mỹ, Điều trị da, Trẻ hóa da, Tắm trắng, Triệt lông,… Đặc biệt, với việc định hình thẩm mỹ chuẩn phong thủy, Linh Anh đã và đang giúp cho hàng triệu khách hàng trở nên xinh đẹp và tự tin hơn.
