Mâm cúng tất niên là một nghi thức quan trọng trong văn hóa Việt, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên và các vị thần linh, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Nếu bạn đang thắc mắc “Mâm cúng tất niên gồm những gì?”, bài viết này sẽ tổng hợp đầy đủ các lễ vật và món ăn truyền thống theo từng miền, giúp bạn chuẩn bị mâm cúng trọn vẹn và ý nghĩa.
1. Mâm cúng tất niên là gì? Vì sao cần chuẩn bị đúng lễ?
Mâm cúng tất niên là mâm cơm được chuẩn bị trang trọng, có thể là mâm mặn hoặc mâm chay, gồm những món ăn truyền thống của gia đình trong những ngày cuối năm (thường vào 29 hoặc 30 tháng Chạp). Đây là nghi lễ thể hiện lòng thành kính đối với ông bà tổ tiên và các bậc thần linh, nhằm tổng kết năm cũ, tiễn biệt những điều đã qua và đón chào năm mới với mong ước bình an, may mắn và thịnh vượng.
Mâm cúng thường bao gồm các lễ vật cơ bản như mâm ngũ quả, hương hoa, vàng mã, trầu cau, rượu, trà, bánh chưng hoặc bánh tét cùng những món ăn đặc trưng theo từng vùng miền.
Lý do cần chuẩn bị đúng lễ khi cúng tất niên:
- Lễ cúng tất niên là nghi thức tiễn năm cũ, đón năm mới, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên và các vị thần linh.
- Việc chuẩn bị đúng và đầy đủ mang ý nghĩa cầu mong may mắn, bình an và thuận lợi cho năm mới.
- Sự chỉn chu, trang trọng trong quá trình chuẩn bị thể hiện lòng thành kính và góp phần gột rửa những điều không may của năm cũ.
- Đây cũng là dịp để gia đình sum vầy, tăng cường sự gắn kết và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống Việt Nam.
- Lễ vật cần được chuẩn bị cẩn thận, như mâm ngũ quả tươi, các món ăn truyền thống phù hợp phong tục.
- Người thực hiện nghi lễ nên có trang phục sạch sẽ, thái độ nghiêm túc, tâm thế thành tâm, đúng tinh thần “tống cựu nghênh tân”.
2. Mâm cúng tất niên gồm những gì?
Trong phong tục cúng Tất niên năm 2026 (năm Bính Ngọ), việc chuẩn bị hai mâm cỗ trong nhà và ngoài trời mang ý nghĩa tiễn biệt năm cũ, mời tổ tiên về ăn Tết và bày tỏ lòng thành với các vị thần linh cai quản đất đai.
Dưới đây là chi tiết các lễ vật cần thiết:
2.1 Mâm cúng tất niên trong nhà (cúng gia tiên)
Đây là mâm cỗ quan trọng nhất để con cháu bày tỏ lòng hiếu thảo, mời ông bà tổ tiên về chung vui Tết cùng gia đình.
Lễ vật đặc trưng
- Mâm ngũ quả: Đại diện cho ngũ hành, thường gồm 5 loại quả tươi tùy vùng miền.
- Hoa tươi: Hoa cúc, hoa ly, hoặc hoa dâng cúng tươi cắm bình trang trọng.
- Nhang (hương), đèn/nến: Duy trì lửa ấm cho bàn thờ.
- Trầu cau: Đã têm trầu cánh phượng hoặc để nguyên quả.
- Rượu, trà, nước trắng: Mỗi loại 3 chén hoặc 5 chén đặt trên kỷ.
- Vàng mã: Quần áo, giấy tiền dành cho gia tiên.
Mâm cỗ mặn/chay
- Miền Bắc: Thường có 4 bát – 4 đĩa (hoặc 6 bát – 6 đĩa), bao gồm: Bánh chưng, gà luộc, giò lụa, nem rán, canh măng, miến xào.
- Miền Trung: Thường có: Bánh chưng/bánh tét, thịt heo luộc, dưa món, chả Huế, tôm rim.
- Miền Nam: Thường có: Bánh tét, thịt kho tàu, canh khổ qua nhồi thịt (với ý nghĩa cái khổ đi qua), củ kiệu tôm khô.
2.2 Mâm cúng tất niên ngoài trời (cúng Thổ Công – Thần linh)
Lễ này nhằm tri ân các vị thần linh (Thổ Công, Long Mạch, Ngũ phương) đã che chở cho gia đình suốt một năm qua. Mâm cúng thường đặt ở sân hoặc trước cửa chính.
Lễ vật chính:
- Gà luộc: Thường là gà trống hoa, miệng ngậm hoa hồng tươi.
- Heo luộc hoặc thủ lợn: Tùy theo điều kiện và phong tục từng gia đình.
- Xôi: Xôi gấc (để lấy màu đỏ may mắn) hoặc xôi đậu xanh.
- Bánh chưng hoặc bánh tét: Một cặp bánh ngay ngắn.
Lễ vật đi kèm:
- Trái cây, hoa tươi: Một đĩa quả và một bình hoa nhỏ.
- Rượu, nước: Đầy đủ các chén để rót lễ.
- Gạo, muối: Một đĩa nhỏ (sau khi cúng xong sẽ rắc ra xung quanh để bố thí).
- Vàng mã: Giấy tiền, sớ cúng thần linh (nếu có).
3. Mâm cúng tất niên miền Bắc – Trung – Nam có gì khác nhau?
Tùy theo phong tục từng vùng miền, mâm cơm cúng tất niên có thể có sự khác nhau. Tuy nhiên, về cơ bản, mâm cúng thường gồm những món ăn truyền thống sau:
- Bánh chưng, bánh tét: Tượng trưng cho trời và đất, thể hiện sự sum vầy, gắn kết của gia đình.
- Thịt gà: Biểu trưng cho sự sung túc, khởi đầu hanh thông và thịnh vượng.
- Giò chả: Đại diện cho phú quý, đủ đầy, mang ý nghĩa phúc lộc vào nhà.
- Nem rán: Gắn liền với ý nghĩa may mắn, ấm no và tròn đầy.
- Canh măng: Tượng trưng cho sự thuận lợi, suôn sẻ trong cuộc sống và công việc.
- Dưa hành: Mang ý nghĩa cân bằng, hài hòa, cầu mong may mắn và tài lộc.
Trên khắp ba miền đất nước, từ Bắc vào Nam, nghi lễ cúng tất niên có những cách thực hiện và quy ước riêng theo từng vùng miền. Dù hình thức khác nhau, tất cả đều chung một ý nghĩa: thể hiện sự trân trọng, lòng biết ơn đối với tổ tiên và hướng đến một năm mới tốt lành. Cụ thể mâm cúng tất niên gồm những gì ở từng vùng miền như sau:
3.1 Mâm cúng tất niên miền Bắc
Người miền Bắc coi trọng sự khuôn thước. Mâm cỗ Tất niên thường tuân theo nguyên tắc “4 bát 4 đĩa” (tứ trụ, bốn mùa) hoặc cỗ lớn “6 bát 6 đĩa”, “8 bát 8 đĩa”.
- Món mặn (Đĩa): Gà luộc (bắt buộc phải là gà trống, ngậm hoa hồng đỏ), giò lụa, nem rán, bánh chưng xanh, thịt đông (món đặc trưng khí hậu lạnh), xôi gấc (màu đỏ cầu may cho năm Hỏa chuyển sang Thủy).
- Món canh (Bát): Canh măng lưỡi lợn hầm chân giò, canh bóng thả (bì lợn), canh miến lòng gà, canh mọc.
Ý nghĩa: Sự đầy đặn, đa dạng thể hiện mong ước một năm mới sung túc, đủ đầy các hương vị cuộc sống.
3.2 Mâm cúng tất niên miền Trung
Theo phong tục miền Trung, mâm cơm cúng tất niên được chuẩn bị cẩn trọng, lựa chọn kỹ lưỡng cả về lễ vật lẫn món ăn vì ảnh hưởng của cung đình Huế.
- Các món phổ biến thường có bánh chưng, bánh tét, giò lụa Huế, gà bóp rau răm, thịt heo luộc, giá chua cùng nhiều món truyền thống khác. Những gia đình chu đáo còn bổ sung thêm miến Huế, thịt đông, chả Huế, dưa món, canh măng khô và cá chiên, tạo nên mâm cúng phong phú và đầy đặn.
- Mâm ngũ quả, hương hoa, giấy tiền vàng mã, đèn nến, trầu cau, trà, rượu, bánh chưng cùng mâm thức ăn (mặn hoặc chay). Trong đó, mâm ngũ quả và hương hoa thường được sắp xếp trang trọng trên bàn thờ và giữ nguyên suốt những ngày Tết, còn mâm thức ăn có thể đặt trên bàn thờ phụ hoặc bàn nhỏ phía trước bàn thờ chính.
Do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ và hạn hán, người miền Trung không đặt nặng hình thức của mâm ngũ quả mà coi trọng sự thành tâm khi dâng cúng tổ tiên. Mâm ngũ quả vì thế mang tính linh hoạt, phản ánh sự chân thành hơn là sự cầu kỳ.
Chịu ảnh hưởng giao thoa văn hóa giữa hai miền Bắc – Nam, mâm ngũ quả miền Trung thường có sự kết hợp đa dạng các loại trái cây như chuối, mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài… Người dân ưa chuộng những loại quả tròn, ngọt, thơm và lâu hư hỏng, với mong ước mang lại niềm vui, hạnh phúc và một năm mới an lành cho gia đình.
3.3 Mâm cúng tất niên miền Nam
Tại miền Nam, do đặc trưng khí hậu nắng nóng, mâm cơm cúng tất niên thường ưu tiên các món nguội hoặc ít dầu mỡ, vừa phù hợp thời tiết vừa thuận tiện trong việc bày biện và thưởng thức.
Những món đặc trưng như bánh tét ăn kèm củ cải ngâm nước mắm, canh măng nấu từ măng tươi, canh khổ qua nhồi thịt mang ý nghĩa vượt qua khó khăn, thịt kho tàu (thịt heo và trứng kho nước dừa), thịt heo luộc, gỏi tôm thịt, nem, chả giò, dưa giá và củ kiệu. Các món ăn không chỉ hài hòa về hương vị mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa tốt lành cho năm mới.
Dù là mâm cúng mặn hay chay, điều cốt lõi vẫn là tấm lòng hiếu kính của con cháu đối với tổ tiên. Trên bàn thờ chính, người miền Nam thường bày hoa tươi, trái cây và một ít tiền vàng mang tính tượng trưng, gửi gắm mong ước về sự sung túc, may mắn và an khang.
Bảng so sánh mâm cỗ mặn theo 3 miền
| Miền Bắc | Miền Trung | Miền Nam |
| Bánh chưng, gà luộc | Bánh chưng, bánh tét | Bánh tét, canh khổ qua nhồi thịt |
| Giò lụa, chả quế | Chả Huế, thịt heo luộc | Thịt kho hột vịt (trứng) |
| Nem rán (chả giò) | Gà bóp rau răm | Gỏi tôm thịt hoặc chả giò |
| Canh măng, miến xào | Miến Huế, dưa món | Tôm khô củ kiệu |
4. Mâm cúng tất niên đơn giản cần những gì?
Bất kể vùng miền, mâm lễ cúng tất niên cần có:
- Mâm ngũ quả: Các loại quả tươi ngon, mang ý nghĩa sung túc (mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài,…).
- Hương (nhang) & Đèn (nến): Đại diện cho sự kết nối âm dương.
- Hoa tươi: Thường dùng hoa cúc, hoa ly hoặc hoa dâng cúng tươi.
- Trầu cau, rượu, trà, nước trắng: Các lễ vật truyền thống không thể thiếu.
- Gạo, muối và Giấy cúng (vàng mã): Dùng để dâng cúng và hóa vàng sau khi lễ tất.
- Mâm cúng mặn: Đây là phần quan trọng nhất, hay còn gọi là mâm cơm cúng tất niên, bao gồm các món ăn đặc trưng ngày Tết như bánh chưng, bánh tét, chả lụa, gà luộc,…
5. Mâm cúng tất niên cho công ty, cửa hàng, doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp, lễ cúng tất niên là dịp bày tỏ lòng tri ân đối với Thần Tài và Thổ Địa – những vị thần tượng trưng cho tài lộc và sự hanh thông trong kinh doanh. Đây đồng thời là thời điểm để ban lãnh đạo và tập thể nhân viên cùng nhìn lại chặng đường đã qua, đánh giá những kết quả đạt được, rút ra kinh nghiệm và định hướng mục tiêu cho năm mới.
Thông qua nghi lễ này, tinh thần gắn kết nội bộ được củng cố, tạo nên môi trường làm việc hài hòa, tích cực, qua đó tiếp thêm động lực để doanh nghiệp bước vào năm mới với nhiều thành công và thịnh vượng.
Để tổ chức lễ cúng Tất Niên tại công ty một cách trang trọng và đầy đủ, mâm cúng tất niên gồm:
- Nhang, đèn.
- Trà, rượu, nước, kẹo.
- Gạo, muối, trầu cau.
- Mâm ngũ quả.
- Bình hoa tươi.
- Chè, xôi, cháo trắng.
- Bộ tam sên (gồm 1 quả trứng vịt luộc, 1 miếng thịt ba rọi luộc và 5 con tôm luộc).
- Bánh đa, chả lụa, bánh bao.
- Gà luộc, heo quay.
- Giấy cúng tất niên.
Do các doanh nghiệp thường kết thúc công việc sớm để chuẩn bị cho kỳ nghỉ Tết, lễ cúng tất niên tại công ty cũng thường được tổ chức sớm hơn so với trong gia đình. Thời gian thực hiện phổ biến rơi vào những ngày cuối năm, từ 23 đến 30 tháng Chạp (Năm Bính Ngọ 2026 không có ngày 30 tháng Chạp nên ngày cuối của năm là 29 tháng Chạp).
Khi tiến hành lễ cúng, bàn thờ nên được bố trí theo hướng phong thủy hoặc theo hướng được cho là mang lại tài lộc cho doanh nghiệp, thường quay ra cửa chính hoặc đặt tại vị trí thuận lợi, trang trọng trong không gian văn phòng. Đồng thời, cần tránh đặt bàn thờ quay lưng với ánh sáng tự nhiên hoặc đối diện nhà vệ sinh, khu vực bếp để đảm bảo sự tôn nghiêm.
Một số nguyên tắc cần lưu ý khi chuẩn bị và sắp xếp mâm cúng tất niên tại công ty gồm:
- Bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ, đặt ở vị trí trang trọng và đủ diện tích để bày biện lễ vật.
- Cách sắp xếp lễ vật tuân theo nguyên tắc “Đông bình – Tây quả – Nam tả – Nữ hữu”: bình hoa đặt bên phải, mâm ngũ quả bên trái, lư hương đặt ở vị trí trung tâm.
- Bố trí món ăn: món mặn đặt bên phải, món ngọt bên trái; món nguội bày phía ngoài, món nóng đặt phía trong; bát đũa đặt gọn gàng ở rìa bàn.
- Mâm cúng ngoài trời: gà lễ cần đặt trên đĩa lớn, tháo bỏ toàn bộ dây buộc (nếu có) để đảm bảo tính trang nghiêm.
6. Những điều kiêng kỵ khi chuẩn bị mâm cúng tất niên
Khi chuẩn bị mâm cúng Tất niên cho năm mới 2026, gia chủ cần lưu ý những điều kiêng kỵ sau đây để đảm bảo sự trang nghiêm và mang lại may mắn:
- Không dùng hoa quả giả: Tuyệt đối không dùng hoa nhựa hay quả giả để cúng. Việc dâng cúng đồ giả bị coi là thiếu tôn trọng tổ tiên, có thể gây “phạm thượng”. Nên chọn hoa tươi (cúc, vạn thọ, huệ) và quả tươi, chín tự nhiên.
- Hạn chế các loại gia vị nồng (như tỏi): Nếu gia đình theo đạo Phật, nên tránh các món ăn chứa nhiều tỏi hoặc hành nồng trên mâm cúng vì quan niệm mùi vị này không thanh tịnh.
- Không bày đồ cúng đã hỏng, héo: Lễ vật cần được chọn lọc kỹ càng, tránh dùng những quả bị dập thối hay hoa đã héo úa.
- Không mặc quần áo hở hang, luộm thuộm: Khi làm lễ thắp hương, gia chủ và các thành viên nên mặc quần áo chỉnh tề, sạch sẽ, tránh các trang phục quá ngắn hoặc rách rưới.
- Vị trí đặt mâm cúng: Tránh đặt mâm cúng gần nhà vệ sinh, nhà tắm, cống rãnh hoặc nơi để rác.
7. Cách sắp xếp mâm cúng tất niên đúng phong thủy
Sắp xếp mâm cúng Tất niên đúng phong thủy cho năm 2026 cần tuân thủ các nguyên tắc về vị trí, thứ tự lễ vật và đặc trưng vùng miền để cầu mong sự bình an, tài lộc:
- Vị trí trung tâm: Đặt các món chính như gà luộc (ngậm hoa hồng), xôi gấc hoặc bánh chưng.
- Phía trước (gần người cúng): Bày chén rượu, chén nước, bát gạo, đĩa muối.
- Phía sau (gần tường): Đặt hương án, bình trà và giấy tiền vàng mã.
- Hai bên: Đặt đèn, nến, bình hoa tươi và mâm ngũ quả.
- Bát và đĩa: Mâm cỗ mặn truyền thống thường bày theo số chẵn (như 4 bát 4 đĩa ở miền Bắc) để tạo sự cân đối.
Vị trí đặt mâm cúng đúng phong thủy:
- Trong nhà: Đặt tại bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Thần tài – Thổ địa. Mâm cúng nên hướng về phía chính giữa gian thờ để đảm bảo sự tôn nghiêm.
- Ngoài trời (nếu có): Thường dành cho lễ cúng Giao thừa hoặc Tất niên ngoài sân. Nên đặt mâm ở vị trí thông thoáng trước cửa chính, hướng về phía Bắc (tượng trưng cho Thượng đế) hoặc phía Đông (hướng Thiên tử).
Nên tham khảo: Tổng hợp văn khấn Tất niên năm 2026 trong nhà và ngoài trời
8. Sau khi cúng tất niên xong nên làm gì?
Sau khi hoàn tất lễ cúng, để nghi thức được trọn vẹn, cần thực hiện các bước sau:
- Rải gạo muối trước sân hoặc trước bàn thờ để xua đuổi tà khí và mang lại may mắn cho năm mới. Hành động này mang ý nghĩa thanh tẩy, giúp không gian gia đình trở nên sạch sẽ, hài hòa và tràn đầy năng lượng tích cực.
- Đốt giấy tiền và vàng mã để gửi đến tổ tiên, thể hiện lòng thành kính. Lưu ý chỉ đốt một lượng vừa phải, đảm bảo an toàn và hạn chế tác động đến môi trường và sức khỏe.
- Hạ mâm cơm cúng và thụ lộc: các thành viên cùng thưởng thức những món ăn đã dâng cúng tổ tiên. Đây là dịp gia đình sum vầy, tạo không khí ấm cúng và củng cố tình cảm, sự gắn kết giữa các thành viên.
Thực hiện đầy đủ các bước này không chỉ hoàn thiện nghi lễ Tất niên mà còn mang đến may mắn, bình an và sự thịnh vượng cho cả gia đình trong năm mới.
Câu hỏi thường gặp
Chuẩn bị đầy đủ và đúng nghi thức mâm cúng tất niên không chỉ thể hiện lòng thành kính với tổ tiên mà còn mang lại may mắn, thịnh vượng cho gia đình trong năm mới. Hi vọng bài viết “Mâm cúng tất niên gồm những gì?” đã cung cấp cho bạn những thông tin cần thiết để bày biện mâm cúng đầy đủ, trang trọng và trọn vẹn ý nghĩa.
Hướng dẫn nghi thức cúng giao thừa chuẩn nhất năm 2026
Văn khấn cúng Giao Thừa trong nhà Tết Bính Ngọ 2026
Văn khấn Giao thừa ngoài trời năm Bính Ngọ 2026 chuẩn nhất
Mâm cúng Giao Thừa 2026 ngoài trời và trong nhà gồm những gì
Văn khấn cúng Tất niên 2026 đầy đủ và Chuẩn phong tục
Năm 2026 Bính Ngọ nên cúng tất niên vào ngày, giờ nào chuẩn nhất?
Linh Anh sử dụng nguồn tham khảo uy tín từ tổ chức y dược - học thuật chính thống và tài liệu từ cơ quan chính phủ, nhằm hỗ trợ và đảm bảo thông tin chính xác, minh bạch, đáng tin cậy. Để hiểu rõ hơn cách duy trì và kiểm soát chất lượng nội dung, mời quý độc giả tham khảo Quy trình biên tập của chúng tôi.
Thẩm mỹ Quốc tế Linh Anh hiện đang sở hữu 10 chi nhánh trải dài khắp cả nước và là đơn vị hoạt động nổi bật trong lĩnh vực thẩm mỹ tại Việt Nam với đa dạng các dịch vụ như Phun xăm thẩm mỹ, Điều trị da, Trẻ hóa da, Tắm trắng, Triệt lông,… Đặc biệt, với việc định hình thẩm mỹ chuẩn phong thủy, Linh Anh đã và đang giúp cho hàng triệu khách hàng trở nên xinh đẹp và tự tin hơn.
