Theo phong tục truyền thống của người Việt Nam, vào ngày mùng 1 tết mỗi gia đình sẽ bày biện mâm cúng để cung thỉnh gia tiên về thụ hưởng lễ vật và cầu mong năm mới vạn sự hanh thông, đủ đầy, sung túc và hạnh phúc. Vậy trong mâm cúng mùng 1 Tết gồm những gì? Hãy cùng Linh Anh theo dõi ngay bài viết dưới đây nhé.
1. Mâm cúng mùng 1 Tết là gì? Ý nghĩa trong văn hóa Việt
Mâm cúng mùng 1 Tết (hay còn gọi là cúng Chính Đán) là nghi lễ quan trọng nhất trong những ngày đầu năm mới của người Việt. Theo quan niệm dân gian, mùng 1 là ngày khởi đầu, nên mọi việc từ lời nói, hành động đến lễ cúng đều cần trang nghiêm, chỉn chu để “đầu xuôi đuôi lọt”.
Mâm cúng thường được bày trên bàn thờ gia tiên, có thể kèm mâm cúng Thần Tài – Thổ Địa (ở gia đình buôn bán) hoặc mâm cúng ngoài trời (cúng Trời – Đất).
Nghi lễ cúng mùng 1 Tết mang những giá trị tinh thần và nhân văn cao cả:
- Lòng hiếu thảo và sự tri ân (Uống nước nhớ nguồn): Đây là dịp để con cháu bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, những người đã khuất. Việc chăm chút cho mâm cơm cúng thể hiện sự ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục.
- Sự gắn kết gia đình: Mâm cúng mùng 1 thường được chuẩn bị bởi tất cả thành viên trong nhà. Sau khi hạ lễ, cả gia đình sẽ cùng nhau quây quần hưởng lộc (thụ lộc), tạo nên không khí ấm áp, đoàn viên đầu năm.
- Lời cầu nguyện cho năm mới: Thông qua nghi lễ, người Việt gửi gắm những mong ước về một năm mới bình an, sức khỏe dồi dào, công việc hanh thông và tài lộc đầy nhà.
- Giá trị tâm linh: Người Việt tin rằng vào ngày này, linh hồn tổ tiên sẽ về ngự trên bàn thờ để chứng giám lòng thành và phù hộ độ trì cho con cháu.
2. Mâm cúng mùng 1 Tết theo từng vùng miền
Tùy vùng miền và điều kiện gia đình, nhưng nhìn chung gồm hai phần chính:
Lễ vật cơ bản cần có:
- Hương (nhang), đèn hoặc nến
- Hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đào/mai)
- Trầu cau
- Rượu, trà, nước sạch
- Bánh kẹo, mứt Tết
- Mâm ngũ quả (5 loại trái cây tượng trưng cho phúc – lộc – thọ – khang – ninh)
Mâm cỗ (mặn hoặc chay): Gồm các món ăn theo từng vùng
2.1 Mâm cỗ cúng mùng 1 Tết ở miền Bắc
Mâm cỗ truyền thống miền Bắc thường được bày theo quy thức 4 bát – 4 đĩa, tượng trưng cho tứ trụ, bốn mùa và bốn phương. Với những gia đình chú trọng hình thức và nghi lễ, mâm cỗ có thể được mở rộng thành 6 bát – 6 đĩa hoặc 8 bát – 8 đĩa.
- Phần 4 đĩa cơ bản gồm: gà luộc, thịt lợn luộc, giò lụa và chả quế. Bên cạnh đó, mâm cỗ không thể thiếu đĩa xôi gấc, mang ý nghĩa cầu chúc một năm mới may mắn, hanh thông với sắc đỏ tươi cát tường.
- Phần 4 bát thường là: chân giò hầm măng, bóng thả, miến dong và mọc nấm thả. Chân giò được chọn loại có tỷ lệ nạc – mỡ hài hòa; giữa bát đặt miếng thịt ba chỉ vuông vắn, khía đều bốn góc, thể hiện sự đầy đặn và viên mãn.
2.2 Mâm cơm cúng mùng 1 ở miền Trung
Người miền Trung quan niệm mâm cỗ phải có đầy đủ các món: mặn, xào, canh và đặc biệt là các món cuốn.
- Bánh tét: Đây là “linh hồn” của Tết miền Trung và miền Nam. Bánh tét miền Trung thường gói chắc tay, nhân đậu xanh thịt mỡ truyền thống, tượng trưng cho sự bao bọc, sum vầy.
- Dưa món: Đây là món ăn kèm đặc sản. Củ kiệu, đu đủ, cà rốt, su hào được phơi khô rồi ngâm mắm đường tạo nên vị giòn sần sật, ăn cùng bánh tét rất hợp vị.
- Thịt ngâm nước mắm: Thịt heo (thường là ba chỉ hoặc chân giò) được luộc chín rồi ngâm trong nước mắm đường đậm đà. Đây là món ăn đặc trưng của vùng đất nắng gió này.
- Gà luộc, món xào như thịt bò xào với rau củ (đậu ve, cà rốt) hoặc tôm xào hành tây.
- Món canh: Phổ biến nhất là canh khổ qua nhồi thịt (với mong muốn cái khổ qua đi) hoặc canh măng khô nấu với xương/giò heo.
2.3 Mâm cúng mùng 1 Tết ở miền Nam
So với sự tinh tế của miền Trung hay sự bài bản của miền Bắc, mâm cúng mùng 1 Tết của người miền Nam toát lên vẻ phóng khoáng, trù phú và mang đậm dấu ấn của vùng đất Tây Nam Bộ. Mâm cúng của miền Nam thường đơn giản, tùy thuộc vào khả năng kinh tế của từng gia đình.
4 món thường có trong mâm cúng mùng 1 Tết của người miền Nam là:
- Bánh tét: Nếu miền Bắc có bánh chưng thì miền Nam có bánh tét. Bánh được gói thành đòn dài, tượng trưng cho sự bao bọc, tiếp nối. Nhân bánh rất đa dạng: từ nhân thịt mỡ đậu xanh đến nhân chuối, nhân chữ, hay bánh tét ngũ sắc.
- Thịt kho hột vịt (Thịt kho tàu): Miếng thịt heo cắt vuông lớn, trứng vịt tròn trịa tượng trưng cho sự “vững chãi” và “mẹ tròn con vuông”. Nước dừa xiêm làm cho món ăn có màu vàng sóng sánh, vị ngọt thanh, biểu tượng cho sự màu mỡ, an lành.
- Canh khổ qua nhồi thịt: Đây là món ăn mang ý nghĩa biểu trưng cao nhất. Người miền Nam ăn canh khổ qua với niềm tin rằng: “Mọi nỗi khổ của năm cũ sẽ qua đi (khổ – qua)” để đón chờ một năm mới hạnh phúc.
- Gỏi tôm thịt / Gỏi ngó sen: Món gỏi mang vị chua ngọt, thanh mát, tượng trưng cho sự tươi mới và khởi đầu suôn sẻ.
Ngoài ra còn có một số món ăn kèm như dưa giá / củ kiệu tôm khô, thịt quay hoặc gà luộc, chả lụa, nem,…
2.4 Mâm cúng chay mùng 1 Tết có được không?
Theo quan niệm của nhiều gia đình theo Phật giáo hoặc có thói quen ăn chay đầu năm, ngày mùng 1 thường kiêng sát sinh. Vì vậy, thay cho mâm cỗ mặn, mâm cỗ chay được chuẩn bị nhằm thể hiện sự thanh tịnh và cầu mong một năm mới an lành.
Một số món chay thường xuất hiện trong mâm cúng gồm:
- Rau củ xào chay: Kết hợp các loại rau như cà rốt, bắp non, nấm, cải thảo… chế biến nhẹ nhàng, giữ được vị thanh tự nhiên.
- Đậu hũ: Món ăn quen thuộc trong ẩm thực chay, có thể biến tấu đa dạng như đậu hũ chiên xù, đậu hũ xào nấm, đậu hũ sốt Tứ Xuyên…
- Canh nấm chay: Dù là mâm chay hay mâm mặn, bát canh luôn giữ vai trò quan trọng. Canh nấm được nấu đơn giản từ các loại nấm và rau củ theo sở thích, không cần quá cầu kỳ.
- Món xôi: Là món không thể thiếu trong mâm cúng ngày Tết, xuất hiện ở cả mâm chay và mâm mặn, phổ biến như xôi đậu xanh, xôi gấc, xôi lá dứa…
Mâm cỗ chay tuy giản dị nhưng vẫn trang trọng, hài hòa, thể hiện lòng thành kính và ước nguyện về một năm mới bình an, thuận lợi.
>> Xem thêm: Còn bao nhiêu ngày nữa đến Tết 2026? Đếm ngược ngày đến tết Nguyên đán
3. Văn khấn mùng 1 Tết đầy đủ, chuẩn truyền thống
Theo phong tục của người Việt Nam vào ngày mùng 1 Tết, các gia đình sẽ chuẩn bị một mâm cơm cúng và khấn vái tổ tiên và thần linh, cầu chúc cho một năm mới bình an. Bạn có thể tham khảo bài văn khấn chuẩn truyền thống dưới đây:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy Tổ tiên, ông bà, cha mẹ nội ngoại.
Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm Bính Ngọ (2026).
Tín chủ con là: [Họ tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ]
Chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, cơm canh, kính dâng trước án, dốc lòng bái thỉnh. Nguyện cầu chư vị Tôn thần, Gia tiên nội ngoại thương xót chứng giám.
Phù hộ cho toàn gia chúng con:
Đầu năm chí giữa, nửa năm đến cuối, được chữ bình an.
Bốn mùa không hạn ách tai ương.
Làm ăn hanh thông, tài lộc dồi dào.
Con cháu hiếu thảo, học hành tấn tới
Gia đình hòa thuận, hạnh phúc bền lâu.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được chứng giám và phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
4. Giờ cúng mùng 1 Tết đẹp theo văn hóa truyền thống
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, mùng 1 Tết là thời khắc mở đầu cho một năm mới, vì vậy việc chọn giờ cúng phù hợp mang ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự thành kính với tổ tiên và cầu mong một năm bình an, hanh thông.
Theo phong tục truyền thống, cúng mùng 1 Tết vào buổi sáng được xem là tốt nhất. Người xưa quan niệm “đầu năm trọng lễ”, cúng sớm để đón sinh khí mới, rước tổ tiên về chứng giám và phù hộ cho con cháu suốt cả năm.
Trong dân gian, gia đình thường chọn các khung giờ đẹp vào buổi sáng, không bắt buộc phải xem theo tuổi gia chủ:
- Giờ Mão (5h – 7h): Thời điểm khởi đầu ngày mới, dương khí tăng
- Giờ Thìn (7h – 9h): Biểu trưng cho sự phát triển, thịnh vượng
- Giờ Tỵ (9h – 11h): Vẫn là giờ tốt, phù hợp với gia đình chuẩn bị mâm cúng cầu kỳ.
Thông thường, lễ cúng nên hoàn tất trước 12h trưa (giờ Ngọ) để giữ trọn ý nghĩa đầu năm.
Với những gia đình bận công việc hoặc không có nhiều thời gian, nghi lễ có thể linh hoạt nhưng vẫn đúng phong tục. Gia chủ có thể chuẩn bị mâm cúng đơn giản, gọn gàng, gồm hương, hoa, nước sạch, bánh chưng/bánh tét và hoa quả, kèm theo bài khấn ngắn gọn, thành tâm.
>> Xem thêm: 100+ Hình ảnh chúc mừng năm mới 2026 đẹp, độc đáo nhất
5. Lưu ý khi bày trí mâm cúng và kiêng kỵ mùng 1 Tết
Trong nghi lễ cúng mùng 1 Tết, gia chủ cần lưu ý một số điều kiêng kỵ nhằm tránh phạm phong tục và giữ trọn vẹn ý nghĩa linh thiêng của ngày đầu năm:
- Không sử dụng lễ vật kém vệ sinh: Đồ cúng phải sạch sẽ, tươi mới, được chuẩn bị chu đáo; tuyệt đối tránh dùng thực phẩm ôi thiu, dập nát.
- Hạn chế dâng rượu bia quá nhiều: Việc dâng rượu là chấp nhận được, song lạm dụng rượu bia bị xem là thiếu trang nghiêm.
- Không bày biện mâm cúng lộn xộn: Lễ vật cần được sắp xếp gọn gàng, cân đối và hài hòa, thể hiện sự tôn kính.
- Không dùng lễ vật trước khi cúng: Theo truyền thống, chỉ sau khi nghi lễ hoàn tất mới được hạ lễ và thụ lộc.
- Tránh cúng qua loa, vội vàng: Khi hành lễ, gia chủ nên giữ tâm thế thanh tịnh, nghiêm trang; sự thành tâm là yếu tố quan trọng nhất.
- Lưu ý về người thực hiện nghi lễ: Theo quan niệm dân gian, người đang chịu tang (trong vòng 100 ngày) không nên trực tiếp cúng lễ; phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt cũng được khuyên tránh chuẩn bị mâm cúng.
Cách sắp xếp mâm cúng trên bàn thờ:
- Mâm ngũ quả đặt ở chính giữa bàn thờ, hướng ra phía trước.
- Hương và hoa tươi bày hai bên mâm ngũ quả.
- Giấy tiền, vàng mã đặt phía sau mâm ngũ quả.
- Trầu cau, rượu, trà đặt phía trước mâm ngũ quả.
- Bánh chưng (hoặc bánh Tét) đặt ở giữa bàn thờ, phía dưới mâm ngũ quả.
Câu hỏi thường gặp
Mùng 1 Tết không nhất thiết phải cúng ngoài trời, tuy nhiên nếu gia đình bạn có truyền thống cúng ngoài trời từ xưa thì nên duy trì. Nếu không, chỉ cần chuẩn bị một mâm cúng gia tiên thật chỉn chu trong nhà là đã đủ trọn vẹn ý nghĩa ngày Tết.
Hoàn toàn có thể cúng mùng 1 Tết theo cách đơn giản, bởi yếu tố quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính đối với tổ tiên và thần linh, không nằm ở sự cầu kỳ hay tốn kém của mâm lễ. Gia chủ có thể chuẩn bị mâm cúng gọn nhẹ với hương, hoa, trái cây, bánh kẹo, trầu cau và thực hiện văn khấn trang nghiêm.
Cúng mùng 1 Tết ở chung cư chủ yếu tập trung vào cúng trong nhà (bàn thờ) để báo cáo tổ tiên và thần linh, có thể kết hợp cúng ngoài trời (dưới sảnh/hành lang tầng) vào Giao thừa (trước 1h sáng mùng 1) để tiễn đưa thần cũ, đón thần mới, nhưng tuyệt đối không cúng ở ban công vì mất an toàn và không đúng phong thủy
Thông thường là KHÔNG hóa vàng ngay sau khi cúng mùng 1 Tết vì những lý do sau đây:
- Mùng 1 Tết là ngày rước tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu
- Việc cúng mùng 1 mang ý nghĩa mời – đón, không phải tiễn
- Hóa vàng tượng trưng cho việc tiễn ông bà tổ tiên trở về cõi âm.
Thời điểm hóa vàng phổ biến: Mùng 3 Tết (phổ biến nhất) hoặc mùng 4 – mùng 5 Tết (tùy từng gia đình, vùng miền).
99+ câu chúc tết người lớn năm Bính Ngọ 2026 hay và ý nghĩa
Top 50+ bài thơ chúc tết Bính Ngọ 2026 hay và ý nghĩa
100+ Hình ảnh chúc mừng năm mới 2026 đẹp, độc đáo nhất
Mẫu văn khấn hóa vàng ngày tết Bính Ngọ 2026 ngắn gọn, đầy đủ
Còn bao nhiêu ngày nữa đến Tết 2026? Đếm ngược ngày đến tết Nguyên đán Bính Ngọ
20+ Hình ảnh mâm ngũ quả ngày Tết 2026 Bính Ngọ ở 3 miền ý nghĩa
Linh Anh sử dụng nguồn tham khảo uy tín từ tổ chức y dược - học thuật chính thống và tài liệu từ cơ quan chính phủ, nhằm hỗ trợ và đảm bảo thông tin chính xác, minh bạch, đáng tin cậy. Để hiểu rõ hơn cách duy trì và kiểm soát chất lượng nội dung, mời quý độc giả tham khảo Quy trình biên tập của chúng tôi.
Thẩm mỹ Quốc tế Linh Anh hiện đang sở hữu 10 chi nhánh trải dài khắp cả nước và là đơn vị hoạt động nổi bật trong lĩnh vực thẩm mỹ tại Việt Nam với đa dạng các dịch vụ như Phun xăm thẩm mỹ, Điều trị da, Trẻ hóa da, Tắm trắng, Triệt lông,… Đặc biệt, với việc định hình thẩm mỹ chuẩn phong thủy, Linh Anh đã và đang giúp cho hàng triệu khách hàng trở nên xinh đẹp và tự tin hơn.
